• English
  • Deutsch
  • Русский

Trochę historii

Trochę historii nie zaszkodzi 🙂

Warmia a Prusy

Dopóki ziemie dzisiejszej Warmii zamieszkiwali Prusowie, kraina ta, choć geograficznie do Europy należąca, kulturalnie i społecznie była niejako poza Europą, poza jej prądami umysłowymi, filozofią, sztuką, oraz wydarzeniami politycznymi. Sytuacja ta zmieniła się dość gwałtownie wraz z podbojem i chrystianizacją Prusów przez Zakon Krzyżacki. Wówczas to niejako przez „rewolucję”, a nie „ewolucję”, Warmia znalazła się w bezpośredniej orbicie wielkiej, europejskiej polityki i kultury materialnej i duchowej.

Warmia a Zakon Krzyżacki

Powstałe w 1243 roku biskupstwo warmińskie było początkowo niesamodzielne i podległe Zakonowi Krzyżackiemu, nie prowadziło odrębnej polityki i nie liczyło się jako podmiot polityczny. Z czasem jednak ambitni biskupi Warmii stopniowo wyemancypowali się spod kurateli Wielkiego Mistrza, uzyskując, już jako część Rzeczpospolitej, po II pokoju toruńskim (1466) autonomię i daleko posuniętą niezależność w ramach państwa polskiego i w wierności dla polskiego monarchy.

Warmia a Polska

Okres, gdy Warmia stała się częścią Polski (1466 – 1772), to lata najświetniejszej historii kulturalnej tych ziem. Wówczas to biskupi warmińscy, udzielni „książęta na Warmii”, do których należeli wybitni przedstawiciele kultury późnego średniowiecza, renesansu, baroku i wreszcie oświecenia, stworzyli w Lidzbarku Warmińskim ośrodek kultury, który promieniował nie tylko na najbliższe sobie dzielnice, ale na całą Europę. To przecież tutaj swą teorię heliocentryczną sformułował skromny kanonik kapituły warmińskiej – Mikołaj Kopernik, to tutaj wielki poeta Ignacy Krasicki pisał swą Monachomachię, Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki i in.

Warmia a Europa

W tamtych latach Warmia na tle Europy nie musiała „chować głowy w piasek”, stanowiąc region niewielki, ale ożywiony przez prawdziwie europejskiego ducha nauki, kultury i sztuki. Jeden z ówczesnych biskupów warmińskich (1457-1458) – Eneasz Sylwiusz Piccolomini został wybrany papieżem jako Pius II. Inny wybitny biskup – Stanisław Hozjusz (1551 – 1579) był zaś kandydatem do papieskiego tronu. Na tym nie kończy się lista wielkich biskupów niewielkiej Warmii. Księciem warmińskim był i Jan Dantyszek i Marcin Kromer, Andrzej Batory, Jan Chryzostom Załuski, czy Jan Olbracht Waza. Już tych kilka nazwisk świadczy niewątpliwie, że na tle europejskim dorobek umysłowy Warmii, jej wkład w ogólnoeuropejskie dziedzictwo kulturalne jest o wiele znaczniejszy, niżby wskazywało na to jej niewielkie terytorium.

Warmia – kultura
Meble
Skrzynie
Rzeźby

Wieś Kiersztanowo – Historia/Opis

Wieś przecina droga lokalna, łącząca ośrodek gminny (Jeziorany) z Wipsowem. Dawna nazwa wsi Kirschdorf. Znajdowały się tutaj majątek dworsko-folwarczny, wokół którego toczyło się życie we wsi. Dworek zamieszkiwała niemiecka rodzina Wëng, która wyjechała do Niemiec po wojnie. Znajdował się on na niewielkim pagórku. We wsi w 1820 r. mieszkał 88 osób. Liczba ta zwiększyła się do 248 osób w 1905 r. Dwie wojny światowe, jak i polityka rządowa nie najlepiej wpływały na rozwój wsi. W wyniku akcji przesiedleńczej w latach 1945-47 większa część rdzennych mieszkańców Prus Wschodnich wyjechała do Niemiec. Obecnie we wsi mieszka około 90 osób (głównie przesiedleńcy i ich rodziny z województw środkowej Polski).

Walory przyrodnicze

Przez wieś przepływa rzeka Wipsówka, która stanowi jeden z dopływów Pisy Warmińskiej. Jej źródła znajdują się na północ od Kiersztanowa, na terenie pobliskiego lasu. Dużą atrakcją jest staw hodowlany, znad którego brzegów rozciąga się wschodnia panorama wsi. Nieopodal wsi znajduje się ściana lasu z licznymi gatunkami roślinności wysokiej i podszytu.

Walory kulturowe

O dużych walorach kulturowych świadczą pozostałości danego majątku ziemskiego m.in. dawne czworaki, obecnie adaptowane na mieszkania oraz stary park z fundamentami zabudowań dworskich. Charakterystyczny ceglany słup bramy wjazdowej, kutej z żelaza stanowi pozostałość po ogrodzeniu majątku ziemskiego. Dawniej dwupiętrowy budynek był przykryty dwuspadowym dachem z wykuszem, od frontu witający swych gości gankiem. Dom opasany był delikatnie rzeźbionym gzymsem, który nadawał mu dostojeństwa. W środku znajdowało się osiemnaście przestronnych, widnych pokoi i olbrzymia kuchnia. W każdym pokoju stał piękny kaflowy piec. W skład gospodarstwa wchodziła duża świniarnia, stajnia, obora, magazyn zbożowy, kuźnia i czworaki. Wszystkie budynki wykonane były z kamienia i gliny, pochodzącej z pobliskiego pola (potem założono w tym miejscu staw, okalający do dziś od strony północnej dawną posiadłość). Dworek po wojnie stał się własnością skarbu państw i popadał w ruinę (wreszcie pod koniec lat 70’ rozebrano go całkowicie. Duże walory przedstawiają zabudowania mieszkalne i gospodarcze nawiązujące do stylu warmińskiego. Również kapliczki, w tym najstarsza, z 1831 r. (niestety otynkowana) oraz młodsza z 1921 r., zbudowana z czerwonej cegły o kształcie pełnego graniastosłupa przypominającego wieżyczkę z niszą, w której znajduje się figurka wotywna. Ciekawym elementem jest dzwon znajdujący się w wieńczących ją podcieniach, nazwany przez mieszkańców „dzwonem od trwogi”. W kierunku drogi do Jezioran mieści się inna kapliczka, wpisana także do rejestru zabytków, a tuż przy niej (na prywatnej posesji) znacznie młodsza kamienna kapliczka. Wszystkie kapliczki, a także krzyże przydrożne stanowią akcenty religijne we wsi.